Biologie – Samenvatting + 2 Oefentoetsen

Stof uit de foto's

VMBO Basis niveau – zo benoemd als in het boek

Begrippen bij vogels en lopen

• Haaksnavel: korte, kromme snavel om een prooi in stukken te scheuren.
• Priemsnavel: snavel om diertjes uit een zachte bodem te prikken.
• Pincetsnavel: kleine, spitse snavel bij zangvogels om insecten te vangen.
• Kegelsnavel: korte snavel bij zangvogels om zaden te kraken.
• Zeefsnavel: snavel om kleine plantjes en diertjes uit het water te zeven.
• Zoolgangers: dieren die op hun hele voet lopen.
• Teengangers: dieren die op hun tenen lopen.
• Topgangers: dieren die op de toppen van hun tenen lopen.

Aanpassingen bij planten

• Planten hebben aanpassingen aan hun milieu.
• Planten kunnen aanpassingen hebben aan een vochtig milieu:
• dunne bladeren
• bladeren bedekt met een dun waslaagje
• een klein wortelstelsel
• Planten kunnen aanpassingen hebben aan een droog milieu:
• kleine, dikke bladeren of cactussen stekels
• soms wateropslag in een stengel, bijvoorbeeld bij cactussen
• bladeren bedekt met een dik waslaagje
• stevige bladeren en stengel
• een groot wortelstelsel

Aanpassing aan licht

• Planten hebben aanpassingen aan de hoeveelheid licht.
• Zonplanten groeien het best bij veel licht, bijvoorbeeld in een weiland.
• Schaduwplanten groeien het best bij weinig licht, bijvoorbeeld op de bodem van een bos.
• Voorjaarsbloeiers zijn voorbeelden van schaduwplanten.
• Klimplanten hebben hechtranken of ranken. Hiermee kunnen ze langs andere planten omhoog klimmen.

Exoten

• Inheemse soorten zijn de soorten die van nature in een gebied voorkomen.
• Uitheemse soorten zijn soorten die niet van nature in een gebied voorkomen.
• Uitheemse soorten kunnen per ongeluk in een ander gebied terechtkomen.
• Als de leefomgeving gunstig is, zal de populatie van de uitheemse soorten snel groeien.
• Uitheemse soorten kunnen een bedreiging vormen voor inheemse soorten.
• Exoten zijn uitheemse soorten die door de mens in een gebied terecht zijn gekomen.
• Dit kan per ongeluk of expres gebeuren.

Organismen en hun leefomgeving

• In de ecologie bestuderen biologen alle relaties tussen organismen en hun leefomgeving.
• Biotische factoren: de invloeden van organismen op een ander organisme. Bijvoorbeeld: nestgelegenheid, roofdieren, soortgenoten, voedsel en ziekteverwekkers.
• Abiotische factoren: invloeden die niet van organismen komen. Bijvoorbeeld: zonlicht, wind, neerslag, temperatuur en bodemsoort.
• Eén enkel organisme noem je een individu.
• Een populatie is een groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied, die zich met elkaar kunnen voortplanten.
• Een ecosysteem zijn alle populaties en alle abiotische factoren in een gebied.
• De biotische en de abiotische factoren beïnvloeden elkaar.

Eten en gegeten worden

• Organismen kun je verdelen in drie groepen: producenten, consumenten en reducenten.
• Producenten: planten; producenten maken hun eigen eten door fotosynthese.
• Consumenten: dieren; dieren krijgen energierijke stoffen binnen via hun voedsel.
• Dieren gebruiken energierijke stoffen voor verbranding en voor de opbouw van hun lichaam.
• Reducenten: schimmels en bacteriën; zij breken dode resten van planten en dieren af.
• Door reducenten ontstaan weer voedingsstoffen voor planten.
• Een voedselketen is een reeks soorten, waarbij elke soort het voedsel is voor de volgende soort.
• Een plant is de eerste schakel.
• Dieren zijn de volgende schakels.
• In een voedselketen staan pijlen tussen de organismen. Een pijl betekent: wordt gegeten door.
• Planteneters eten planten. Planteneters zijn de tweede schakel in een voedselketen.
• Vleeseters eten andere dieren. De derde en verdere schakels in een voedselketen kunnen vleeseters zijn.
• Alleseters zijn dieren die zowel planten als dieren eten. De tweede en verdere schakels in een voedselketen kunnen alleseters zijn.

Fotosynthese en verbranding

• Bij fotosynthese worden energierijke stoffen gevormd uit energiearme stoffen.
• Planten doen aan fotosynthese:
• koolstofdioxide + water + lichtenergie → glucose + zuurstof
• Water, koolstofdioxide en (zon)licht zijn hiervoor nodig. Deze stoffen zijn energiearm.
• Zuurstof en glucose worden gevormd. Zuurstof is energiearm, glucose is energierijk.
• Energierijke stoffen gebruikt een organisme voor groei en ontwikkeling.
• Fotosynthese vindt plaats in de bladgroenkorrels.
• Bij verbranding komt uit energierijke stoffen energie vrij.
• Elk organisme doet aan verbranding:
• glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water + energie
• Zuurstof en glucose zijn hiervoor nodig.
• Water, koolstofdioxide en energie worden gemaakt.
• De energie die vrijkomt, wordt gebruikt voor groei en ontwikkeling.
• Stofwisseling zijn alle processen in een organisme waarbij stoffen worden omgezet in andere stoffen.
• Energiearme stof: stof die weinig energie bevat, zoals koolstofdioxide, water en zuurstof.
• Energierijke stof: stof die veel energie bevat, zoals glucose.